Lisanssız Üretici Rehberi

Lisanssız GES yatırımcısı için mevzuat ve mahsuplaşma rehberi

Yasal çerçeve, aylık mahsuplaşma mekanizması, adım adım kurulum süreci ve dikkat edilmesi gereken teknik/mali riskler.

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik

EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu) — resmi mevzuat sayfası

Yönetmelik 21.07.2011 tarihli, 28001 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış; uygulama tebliği 02.10.2013 tarih 28783 sayılıdır. En güncel konsolide metin için EPDK sayfası esas alınmalıdır.

1. Yasal Çerçeve

Lisanssız elektrik üretimi, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve "Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik" kapsamında düzenlenir.
Madde 5.1.c: Aynı ölçüm noktasındaki (aynı yer) tüketim tesisiyle ilişkilendirilen çatı/cephe uygulamalı üretim tesisleri için geçerlidir — sanayi ve ticarethane çatı GES'leri bu kapsamdadır.
Madde 5.1.ç: Mesken abone grubu için 10-25 kW aralığındaki çatı uygulamalı üretim tesislerini kapsar.
Madde 5.1.h: Farklı bir yerdeki (aynı dağıtım bölgesi içinde) tüketim tesisiyle ilişkilendirilen üretim tesislerini (arazi GES dahil) kapsar; bağlantı ve tahsis süreçleri çatı uygulamalarından daha uzun sürebilir.

2. Aylık Mahsuplaşma Mekanizması

Lisanssız üretim tesisi ürettiği enerjiyi öncelikle kendi tüketimi için kullanır (öz tüketim); üretim fazlası şebekeye verilir, üretim açığında ise şebekeden tüketim yapılır.
Dağıtım şirketi, üretim ve tüketim değerlerini aynı fatura dönemi (ay) içinde mahsuplaştırır: o ay şebekeye verilen enerji ile şebekeden çekilen enerji birbirinden düşülür.
Şebekeye verilen fazla enerji, ilgili mevzuatta belirlenen birim bedel (şebeke satış fiyatı) üzerinden değerlendirilir; bu bedel genellikle perakende satış tarifesinden daha düşüktür.
Yıl sonunda kalan üretim fazlası mahsuplaşması için mevzuatta ayrıca belirlenen bir dönem/oran uygulanabilir; güncel oran ve süreler için ilgili yönetmeliğin güncel metni esas alınmalıdır.

3. Adım Adım Kurulum Süreci

1) Ön değerlendirme: Çatı/arazi uygunluğu, sözleşme gücü, güneşlenme potansiyeli ve bağlantı noktası kapasitesinin belirlenmesi.
2) Dağıtım şirketine başvuru: Bağlantı anlaşması ve teknik değerlendirme talebi; kapasite tahsis durumunun sorgulanması.
3) Proje onayı: Elektrik projesinin ilgili dağıtım şirketi ve gerekiyorsa TEDAŞ/TEİAŞ tarafından onaylanması.
4) Kurulum ve geçici kabul: Panel/inverter montajı, sayaç değişimi (çift yönlü sayaç), geçici kabul işlemleri.
5) İşletmeye alma: Dağıtım şirketinin sisteme bağlantı onayı sonrası tesisin devreye alınması ve mahsuplaşmanın başlaması.
Arazi GES (Madde 5.1.h) süreçlerinde ayrıca imar durumu, ÇED (gerekiyorsa) ve Tarım İl Müdürlüğü'nden "marjinal tarım arazisi" raporu gibi ek onaylar gerekebilir; bu nedenle toplam süreç çatı uygulamalarına göre belirgin şekilde uzundur.

4. Teknik ve Mali Riskler

Şebeke kapasitesi: Bağlantı noktasındaki trafo/hat kapasitesi dolu ise tahsis reddedilebilir veya geciktirilebilir; başvuru öncesi kapasite ön sorgusu önerilir.
Kur riski: Ekipman (panel/inverter) maliyetleri genellikle USD bazlıdır; yatırım tutarı TL'ye çevrilirken kur dalgalanmaları geri ödeme süresini etkiler.
Mevzuat/tarife değişikliği riski: Şebekeye satış fiyatı ve mahsuplaşma esasları zaman içinde değişebilir; uzun vadeli (25 yıl) projeksiyonlar bu nedenle referans niteliğindedir, garanti teşkil etmez.
Bakım ve performans kaybı: Panellerde yıllık ortalama %0,5-0,8 verim kaybı (degradasyon) beklenir; inverterlerin ekonomik ömrü panellerden kısa olabilir ve genellikle 10-15. yıllarda yenileme gerektirir.
Sigorta ve mülkiyet: Çatı GES'lerinde çatının statik yapısı, arazi GES'lerinde arazi mülkiyeti/kira sözleşmesi ve tapu durumu yatırım öncesi teyit edilmelidir.

Sık sorulanlar

Mahsuplaşma nasıl işler?

Çatınızdan üretip anlık olarak tüketmediğiniz enerji şebekeye verilir; dağıtım şirketi bu üretimi, aynı fatura döneminde şebekeden çektiğiniz enerjiden düşer. Yıl sonunda üretim fazlası varsa, bu fazla belirli bir birim fiyattan değerlendirilir.

Kimler lisanssız üretici olabilir?

Mesken, ticarethane, sanayi tesisi veya tarımsal sulama abonesi olan gerçek veya tüzel kişiler, kendi tüketim noktasına bağlı bir çatı veya arazi GES kurarak lisanssız üretici statüsünde başvurabilir. Kurulu güç, abone grubuna ve bağlantı anlaşma gücüne göre sınırlıdır.

Kurulum süreci ne kadar sürer?

Süre; proje büyüklüğüne, dağıtım şirketinin kapasite değerlendirmesine ve gerekli izinlere göre değişir. Tipik olarak başvuru, teknik değerlendirme, bağlantı anlaşması ve kurulum sonrası kabul aşamalarından oluşur; toplamda birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir.

Vergi veya teşvik avantajı var mı?

Zaman zaman KDV istisnası veya yerli ekipman teşviki gibi düzenlemeler gündeme gelebilir; bu tür teşvikler mevzuat değişikliklerine bağlı olduğundan güncel durumu başvuru öncesinde EPDK ve ilgili resmi kaynaklardan teyit etmeniz önerilir.

Kurulu güç, yatırım maliyeti ve geri ödeme süresini kendi tesisiniz için hesaplamak ister misiniz?

GES Hesaplama

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Güncel ve bağlayıcı mevzuat metni için EPDK'nın resmi yayınları esas alınmalıdır.